Geef je lichaam herstelruimte

De wetenschap rond pijn geeft aan dat mentale rust minstens even belangrijk is als fysieke rust om zo goed mogelijk te herstellen van pijn. Zoals reeds aangehaald, spoort acute pijn ons lichaam aan dat het gekwetst is en moet herstellen. De pijn heeft op deze manier een beschermende functie en waarschuwt ons dat we actie moeten ondernemen, dat we onszelf moeten verzorgen en hulp moeten zoeken.

Wanneer deze eerste hulp geboden is, en het lichaam weet dat het veilig is, dan zal het allerlei processen in actie stellen om zich te gaan herstellen. Door middel van de pijn maakt het lichaam je duidelijk dat dit herstel nodig is. De pijn vraagt heel wat van ons en door ons te hinderen, zorgt hij ervoor dat we onze tijd hiervoor nemen. We kunnen het rustiger aan doen door bijvoorbeeld:

• Onze activiteiten gaan aanpassen en doseren in functie van wat mogelijk is

• Te slapen

• Minder taken op te nemen

• Hulp te vragen

• Tijdelijk het werk aan te passen

Het is belangrijk om op te merken dat dit de normale werking van ons lichaam is. Ieder systeem, zowel het in actie schieten bij gevaar als het herstellen in veilige situaties, heeft zijn waarde in ons leven en is onmisbaar. Het wordt moeilijker voor ons lichaam als we leven in situaties waarin we veel bedreigingen opmerken, en zeker als dit gepaard gaat met weinig herstelmogelijkheden. Dan kan ons lichaam het knap lastig krijgen en kunnen we ons uitgeput beginnen voelen.

Wanneer het zenuwstelsel herhaaldelijk actief is en weinig kans tot rust heeft, geraakt het ook actiever of gevoeliger voor het verwerken van pijnprikkels. Daarom is het van belang in een episode van acute of subacute pijn het zenuwstelsel ook kans te geven op rust. Hierbij is het van belang te bekijken wat jou geruster kan doen voelen.

Wanneer we ons zorgen maken of angstig voelen, is ons zenuwstelsel in een meer alerte toestand. Het is begrijpelijk dat de toestand waarin de pijn ontstaan is hierin een rol speelt. Ook de mogelijke ernst van de situatie waarin de pijn ontstaan is, bepaalt mee of we ons al dan niet zorgen maken of angstig zijn. Wanneer de pijn ontstaan is na een verstuiking tijdens het voetballen met de kinderen, zullen we ons waarschijnlijk minder angstig voelen dan wanneer de pijn ontstaan is na een aanrijding door een auto waarbij een breuk wordt opgelopen. Het herstelproces van een verstuiking en een breuk kunnen dus ook een andere mate van bezorgdheid geven (bv. kan ik gaan werken, ga ik bepaalde verantwoordelijkheden kunnen blijven opnemen).

Wanneer we ons intens zorgen maken, is onze prikkelgewaarwording gevoeliger afgesteld, ons zenuwstelsel is alerter voor (bijkomende) bedreigingen waardoor we prikkels intenser kunnen ervaren. Dit geldt ook voor pijnprikkels, deze worden in dergelijke omstandigheden ook sterker ervaren. Ook prikkels die normaalgezien geen pijn doen, zoals (gewone) aanrakingen, kunnen pijnlijk aanvoelen. Naast de zorgen en angsten die gepaard gaan met de situatie die voor pijn gezorgd heeft, kan het leven, los van de pijn, ook moeilijkheden met zich meedragen. Dit kunnen “stressoren” zijn die niets met de pijn te maken hebben, maar wel op hun manier het zenuwstelsel alerter en gevoeliger maken en dus ook gevoeliger voor pijnprikkels. Deze stressoren kunnen van verschillende aard zijn: o.a. een moeilijk lopende relatie, financiële zorgen, en stresserende werkomstandigheden.

Vanuit deze wetenschap willen we vooral het belang van mentale rust benadrukken. Ruimte voor recuperatie is van essentieel belang in het herstel van acute pijn. En durf hierbij ook je bredere levensomstandigheden kritisch te bekijken: zijn er mogelijkheden waarop je ontlast zou kunnen worden? Zowel fysiek als mentaal? Bij wie kan je terecht voor hulp? (bv. iets gaan drinken met een vriend(in), iemand die jou eens een maaltijd brengt,...) Niet alleen praktisch maar ook voor een luisterend oor. Is hulp van familie en vrienden voldoende of kan professionele hulp een aanvulling zijn?

Wanneer we ons neerslachtig of depressief voelen, werkt ons pijndempend systeem minder goed. Ons lichaam beschikt van nature over een ingebouwd pijndempend systeem (lichaamseigen endorfines). Dat systeem helpt in noodsituaties ons lichaam van de nodige pijnstilling te voorzien. Stoffen zoals adrenaline zorgen er bijvoorbeeld voor dat mensen bij een verkeersongeval vaak initieel geen pijn voelen, of mensen zelfs met ernstige verwondingen erin slagen om zichzelf in veiligheid te brengen. De pijn komt dan pas later tot ons bewustzijn. De hersenen kunnen dus pijnsignalen als het ware “dempen” voordat ze volledig bewust worden ervaren. Hierbij spelen neurotransmitters, ofwel boodschapperstoffen, zoals serotonine en noradrenaline een belangrijke rol. Zij helpen de communicatie tussen de hersenen en de zenuwen te reguleren en ze zorgen mee voor remming van pijnsignalen.

Diezelfde neurotransmitters spelen ook een belangrijke rol in hoe we ons voelen, onze stemming. Wanneer we ons neerslachtig of depressief voelen, uit zich dat ook in de werking in deze neurotransmitters. Het natuurlijke pijndempend systeem werkt dan vaak minder goed. Het kan pijnprikkels minder goed reguleren wat kan leiden tot een sterkere pijnbeleving.

Daarnaast vraagt het ervaren van pijn heel wat kracht en energie, zowel fysiek als emotioneel. Soms staat onze draagkracht reeds onder druk door andere zaken die het leven moeilijk kunnen maken. Het spreekt voor zich dat dit een impact heeft op de hoeveelheid kracht en moed die we dan aan de dag kunnen brengen om met de pijn om te gaan. Hierbij is het raadzaam om te bekijken wat jij momenteel allemaal draagt en in hoeverre dit haalbaar voelt. Zoeken hoe je ontlast kan worden kan helpen, alsook het stellen van haalbare doelstellingen voor jezelf. Probeer te bekijken wat zou kunnen lukken en werk toe naar succeservaringen, hoe klein dan ook. Bedenk je dat afleiding en kunnen genieten van dingen, het lichaam kunnen helpen in het natuurlijk herstelproces en het activeren van lichaamseigen pijnstillende systemen. Ook hier kan professionele hulp een ondersteuning zijn.